Pocztówki Roberta Winklera: Przemysł w Dąbrowie Górniczej 1910-1945, cz. I

Prezentujemy pocztówki dąbrowianina Roberta Winklera. Część pierwsza naszego nowego cyklu: Przemysł w Dąbrowie Górniczej w latach 1910 - 1945. Już wkrótce kolejna część galerii.

bea - jakie śledztwo

Dami7 - budynek Platyka ma całkowicie inny rozstaw/kształt okien więc chyba to nie ten budynek...Możliwe, że został wyburzony i jedyna szansa w jego odnalezieniu na innych fotografiach.Na zdjęciu jest ojciec aktualnej właścicielki zdjęcia - ponoć na 100% jest to Dąbrowa.

Wrzucam kolejne pytanie - z którego obiektu zostało zrobione to zdjęcie? Piękna panorama miasta!

Park Hallera powstał w miejscu kopalni Reden!!!


Piotr Sobierajski

Park Hallera jest dziś jednym z ulubionych miejsc wypoczynku i spacerów dąbrowian. Przede wszystkim dlatego, że znajduje się praktycznie w samym centrum miasta, w odróżnieniu od parku Zielona.


Muzeum Miejskie "Sztygarka"




Do 1969 roku przez centrum miasta na teren dzisiejszego parku jeździła kolejka wąskotorowa

Nie ma może długiej historii, bo jego początki sięgają 1969 roku, ale za to dziś wielu mieszkańcom trudno sobie wyobrazić miejskie imprezy, jak choćby Dni Dąbrowy, czy Miejskie Dożynki, właśnie bez tego miejsca.

A skąd park wziął się w śródmieściu?

Jego historia sięga tak naprawdę początków XVIII wieku, kiedy to właśnie w tym miejscu ulokowała się kopalnia Reden. Węgiel zalegał tu dość płytko, więc początkowo wydobywany był metodą odkrywkową. Górnicy obecni byli tu przez wiele dziesięcioleci, aż do 1934 roku, kiedy kopalnia Reden została zamknięta. Coś trzeba było jednak zrobić z terenem w centrum, więc postanowiono po II wojnie światowej zasypać całe wyrobisko.

- W to miejsce zaczęła trafiać szlaka z pieców Huty Bankowej, która wówczas nosiła imię Feliksa Dzierżyńskiego. Wszystkie doły i nierówności zostały wypełnione - mówi Arkadiusz Rybak, dyrektor Muzeum Miejskiego Sztygarka. - Wówczas wytyczone zostały też granice przyszłego parku, który objął około
pięćdziesięciu hektarów, pomiędzy ulicami Kościuszki, Królowej Jadwigi, sięgając aż po 1 Maja - dodaje.

Takie zmiany stały się możliwe, bo w 1969 roku zlikwidowane zostały torowisko kolejki wąskotorowej, którą wywożono szlakę.
A to przebiegało przez samo centrum miasta. Wtedy ruszyła na dobre "budowa" miejskiego parku.
Powstawał w głównej mierze w czynie społecznym. To dąbrowianie, pracownicy okolicznych zakładów i fabryk sami plantowali tereny pod przyszły park. Posadzono drzewa, krzewy, wytyczono alejki. By mógł pełnić także funkcje rekreacyjne powstały w śródmieściu korty tenisowe, odkryty basen, boisko do siatkówki oraz stadion lekkoatletyczny. Powstał też tor saneczkowy. Całą akcję wspierało Towarzystwo Upiększania Miasta.

W latach 2004-2005 park przeszedł dość gruntowną modernizację. Pojawiły się nowe ławki, oświetlenie, wybrukowano część alejek. Spora jego część zmieniała także w tym czasie swój wygląd. W 2004 roku na obrzeżach parku otwarta została Hala Widowiskowo-Sportowa Centrum, a rok później w miejscu stadionu lekkoatletycznego wyrósł aquapark Nemo Wodny-Świat.

Dami7 - wielkie targowisko? Możesz napisać jakie to mogły być lata?

są jeszcze jakieś ślady po tej kolejce wąskotorowej?

Być może są jeszcze jakieś szczątkowe ślady na terenie Huty Bankowej, ale nie sądzę. Kolejka wywoziła na tereny pokopalniane żużel wielkopiecowy, jej tory biegły przez miejsca, gdzie dziś są OBI, Pogoria, DH Centrum...Ślady zostały więc tylko w pamięci i na starych zdjęciach.

Dąbrowa Górnicza pod niemiecką okupacją.


Piotr Sobierajski

Nasze miasto przyłączone zostało do III Rzeszy, a zakłady przestawione na zbrojenia. Niemcy i Gestapo rezydowali w budynkach m.in. przy 3 Maja. Mieli też Dom Niemiecki.


Wjazd przedstawicieli niemieckich władz do Dąbrowy Górniczej, od strony Będzina


UrzÄ…d gminy w Strzemieszycach Muzeum Miejskie "Sztygarka"

Niemal dokładnie 72 lata temu, 4 września, w naszym mieście pojawiły się oddziały armii hitlerowskiej. Dąbrowa Górnicza nie ucierpiała podczas walki i zachowały się tu wszystkie zakłady oraz budynki, ale był to początek trwającej ponad pięć lat okupacji.

Region zagłębiowski i Dąbrowa Górnicza była cenna dla najeźdźców, z racji licznych zakładów, hut oraz kopalni. Dlatego te tereny nie zostały włączone do Generalnej Guberni, ale wraz z Górnym Śląskiem bezpośrednio do III Rzeszy.

- Wtedy prezydentem miasta był Teofil Trzęsimiech. Początkowo Niemcy zachowali lokalne władze, ale potem, na początku 1940 roku, ustanowili swój zarząd - mówi Arkadiusz Rybak, dyrektor Muzeum Miejskiego Sztygarka. - Rezydowali m.in. w budynkach urzędowych przy 3 Maja. Właśnie tam, a także na Redenie mieściła się siedziba Gestapo. Budynek Resursy został zamieniony na Dom Niemiecki. Zlikwidowali bibliotekę oraz wszystkie szkolne zbiory. Część osób, które miały niemieckie nazwiska została wciągnięta

na volkslistę. Wielu mieszkańców było wyrzucanych ze swoich gospodarstw, a w ich miejsce sprowadzani byli niemieccy osadnicy z Rumunii. Spora część mieszkańców stanowiła jednak także siłę roboczą w miejscowych zakładach - dodaje.

Nie obeszło się bez zmiany wszystkich nazw na niemieckie. Dąbrowa Górnicza została zastąpiona Dombrową. Dla okupantów ważne były kopalnie i wydobycie węgla. Wszystkie zakłady przestawione zostały na produkcję zbrojeniową. W Sztygarce produkowane były korpusy bomb lotniczych, a w Hucie Bankowa wały korbowe do U-Bootów oraz pancerze czołgowe. Walkę partyzancką z Niemcami w 1942 i 1943 r. toczył w naszym mieście i okolicach oddział Jana Henryka Miltona (pseudonim Ordon). M.in. udało im się wykoleić jeden z pociągów. We wrześniu 1943 r. w obławie w rejonie Sławkowa zginął Ordon i spora część jego żołnierzy. W czasie okupacji aresztowano wielu mieszkańców, spora część z nich, ponad 4 tys. zginęła w obozach koncentracyjnych.

Miasto wyzwolone zostało z rąk Niemców w nocy z 26 na 27 stycznia 1945 roku. Wtedy Armia Radziecka przełamała niemiecką obronę w rejonie umocnień sławkowskich i dotarła do Dąbrowy od strony Gołonoga. Zakłady przemysłowe na szczęście nie zostały zniszczone.

dzięki BARES za artykuł - wyjaśniło się tym samym moje zapytanie sprzed kilku miesięcy nt. bramy z pierwszego zdjęcia

Getto było na terenie ulic Chopina, �ukasinskiego, Okrzei ( dokładnych granic nie znam, ale moge sie dowiedziec) od dziadków który mieszkali na Mireckiego). Okrzei ciagneła sie kiedys od obecnej 3go Maja do okolic dzisiajszej sp33. Dzis stoi tam osiedle wysokich bloków. Tez mysle ze to zdjecie to Okrzei gdzies na przecieciu z ówczesną Zeromskiego lub �ukasinskiego.

Natalian - możemy spytać skąd takie zainteresowanie zdjęciem?

Było kiedyś w centrum Kino Ars



Piotr Sobierajski
Wielu z dąbrowian ma pewnie niezapomniane wspomnienia, związane z kinem Ars. Wszak od 1990 roku, kiedy spaliło się kino Bajka, było jedynym w mieście. Niestety 15 lat później i Ars podzielił ten los i został zamknięty na cztery spusty, bo miasto nie mogło porozumieć się z dzierżawcą w kwestiach finansowych.

Tak wyglądał budynek dąbrowskiego kina w czasach PRL-u

Muzeum Miejskie "Sztygarka"

Pusty budynek stoi i niszczeje do dziś, a przecież jest jednym z najstarszych w mieście i ma swoją ciekawą historię. Działkę przy ówczesnej ul. Staropocztowej, na której powstała kamienica z salą widowiskową, kupiło w 1911 roku Stowarzyszenie Robotników Chrześcijańskich. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był proboszcz parafii Matki Bożej Anielskiej, ks. Grzegorz Augustynik. - Odbywały się tu różne prelekcje, pogadanki. Była biblioteka, czytelnia gazet oraz herbaciarnia, co miało odciągnąć mężczyzn od picia alkoholu. Podczas I wojny światowej, budynek został zaadaptowany przez Komitet Żywnościowy na magazyn żywności, zaopatrujący miejscową ludność w podstawowe produkty spożywcze - mówi Arkadiusz Rybak, dyrektor Muzeum Miejskiego Sztygarka.

W 1919 r. otwarty został tu kinoteatr Kometa, gdzie wyświetlane były początkowo nieme filmy. Projekcje dźwiękowe zainaugurowane zostały najprawdopodobniej w 1935 r., kiedy to od ówczesnych właścicieli odkupił kino inżynier Kazimierz Sunderland.

Wówczas kino zmieniło także nazwę na Ars. W czasach II wojny światowej cały budynek, wraz z salą kinową został przejęty przez Niemców, którzy zmienili jego nazwę na "UFA Deutche Theatr". Okupanci korzystali z niego aż do stycznia 1945 r. Po wyzwoleniu dąbrowianie znów mogli się cieszyć z faktu posiadania własnej sali kinowej. To tutaj, oprócz hitowych, jak na ówczesne czasy produkcji filmowych, często odbywały się także projekcje przeznaczone dla uczniów szkół. Dziś budynek kina Ars stoi pusty. Nie ma chętnych, którzy chcieliby go kupić.

Też bym powiedział, że to Okrzei

Getto było na terenie ulic Chopina, �ukasinskiego, Okrzei ( dokładnych granic nie znam, ale moge sie dowiedziec) od dziadków który mieszkali na Mireckiego). Okrzei ciagneła sie kiedys od obecnej 3go Maja do okolic dzisiajszej sp33. Dzis stoi tam osiedle wysokich bloków. Tez mysle ze to zdjecie to Okrzei gdzies na przecieciu z ówczesną Zeromskiego lub �ukasinskiego.

Witajcie W tym temacie padło kilka pytań związanych z gettem w Dąbrowie. Ja także mam jedno czy dwa.Czy kojarzycie gdzie dokładnie mogło zostać zrobione zdjęcie poniżej?http://www.sztetl.org.pl/en/imagezoom/59167/Oraz czy orientujecie się czy są dostępne inne zdjęcia z dąbrowskiego getta (na zalinkowanej wyżej stronie jest jeszcze zdjęcie synagogi)? Widziałam film, który jest dostępny na YouTube - z dąbrowskiego i będzińskiego getta, ale tam ulic raczej nie pokazują, żeby się zorientować gdzie dokładnie był on kręcony.Jestem nowa w tym temacie (tzn. wojny i getta w Zagłębiu), więc będę wdzięczna za wszelką pomoc.

Wiecie, że mieście była jeszcze jedna sala widowiskowa (kinowo - teatralna)? Na podwórku pomiędzy Sobieskiego, 3 Maja i Kościuszki, w miejscu, gdzie stoi dziś blok mieszkalny, był Dom Kultury Huty Bankowej (wtedy Dzierżyński). Był tam w połowie lat 60-tych ub. wieku, chodziłem tam na imprezy mikołajowe, przedstawienia, itp

Deportation”. The ghetto included Lukosowski, Szofan, Okazia, Fajracki, Pola and Stara Bendzinska Streets. "Lukosowski = Å�ukasiÅ„skiego, Szofan = Chopina (Szopena), Okazia = Okrzei, Fajracki = ?, Pola = Pola ?, Stara Bendzinska = StarobÄ™dziÅ„ska (Szpitalna)

Czy piszesz o kinie "Bajka"? Bo jeżeli tak to ja tam też byłem na paru filmach - ale w latach 80 i 90 - m.in. oglądałem tam "Miłość, szmaragd i krokodyl"

Bajka była między 3 Maja i Sienkiewicza - czyli trochę dalej.

Ulica Paryska (nie wiem, czy wtedy się też tak nazywała). Tutaj: http://maps.google.pl/?ll=50.324697,19.185...=18&vpsrc=6