Budowali HutÄ™ Katowice, teraz majÄ… za to swoje rondo

Piotr Sobierajski


Już tylko nieco ponad miesiąc pozostał do 15 kwietnia, kiedy to Dąbrowa Górnicza żyć będzie 40. rocznicą wbicia pierwszej łopaty na budowie największego kombinatu metalurgicznego w Polsce, Huty Katowice. Nie zabraknie m.in. konferencji, na której będzie można zobaczyć filmy związane z powstawaniem huty, wystawy oraz spotkania pod pomnikiem, prezentującym moment rozpoczęcia tej ogromnej inwestycji, którą budowało 50 tys. osób z całego kraju.

By upamiętnić to wydarzenie, rondo w dzielnicy Gołonóg, u zbiegu ulic Kasprzaka i Piłsudskiego, nosić będzie nazwę "Budowniczych Huty Katowice". Zgodzili się na to na ostatniej sesji Rady Miejskiej dąbrowscy radni, choć nie było wśród nich jednomyślności. - Nie neguję wysiłku tych, którzy budowali Hutę Katowice, ale nie można przesądzać, że ta inwestycja przysłużyła się dobrze Dąbrowie Górniczej i Polsce - stwierdza radny Zbigniew �ukasik. - Nie mamy prawa odmawiać nikomu potu, krwi i łez - przekonuje radny Tadeusz Orpych. - To był prawdziwy skok cywilizacyjny, budowniczy zasługują na uhonorowanie - dodaje.

W uroczystości związane z 40-leciem rozpoczęcia budowy Huty Katowice włączyli się obecni właściciele kombinatu ArcelorMittal Poland S.A. Umowę w tej sprawie podpisał Sanjay Samaddar, prezes zarządu ArcelorMittal Poland S.A., przekazując też wsparcie finansowe na organizację wystawy i obchodów. Patronatem objął je też prezydent miasta Zbigniew Podraza. A będzie się działo naprawdę wiele, bo już teraz organizatorom udało się dotrzeć do wielu unikalnych dokumentów i fotografii, które złożą się na specjalną wystawę, jaką będzie można zobaczyć w Muzeum Miejskim Sztygarka, a swoją odsłonę będzie ona miała także w Centrum Handlowym Pogoria.

- Udało nam się zebrać wspomnienia wielu osób, których życie przez wiele lat, a nawet dziesięcioleci, związane było z Hutą Katowice. Dokumentów, pamiątek, kronik jest mnóstwo. Jesteśmy też wdzięczni za wsparcie ArcelorMittal Poland oraz miasta - podkreśla Maciej Gadaczek z Miejskiej Komisji Historycznej "Pokolenia", która organizuje rocznicowe obchody, m.in. wspólnie ze Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Przemysłu Hutniczego oraz Muzeum Miejskim Sztygarka.

- Wszyscy byli pełni zapału do pracy, zaangażowani w to, co się działo na placu budowy. Współpracowaliśmy z dyrektorami wielu przedsiębiorstw, ale choć byli starsi, to dobrze się rozumieliśmy. Z młodzieżowego zaciągu do budowy huty ruszyło ponad 3,5 tys. osób z całego kraju - wspomina Marek Piotrowski, ówczesny zastępca pełnomocnika Zarządu Głównego ZMS ds. młodzieżowego patronatu nad budową Huty Katowice.

06.03.2012 12:06
Budowniczowie Huty Katowice zostali patronami ronda



Plac przed głównym wjazdem do dąbrowskiego zakładu koncernu ArcelorMittal Polska otrzymał za patronów Budowniczych Huty Katowice.

Pomysł zgłosił radnym kilkudziesięcioosobowy komitet organizacyjny obchodów 40-lecia wybudowania tej największej polskiej huty. Pozytywnie zaopiniowały go zakładowe związki zawodowe, zaś Maciej Gadaczek, miłośnik historii zawiadujący pracami komitetu, który w Muzeum Sztygarka przygotowuje okolicznościową wystawę, opowiada, że byli nawet tacy, którzy postulowali, by wybudować pomnik. A przynajmniej nadać odpowiednią nazwę którejś z głównych ulic lub dużemu osiedlu.

- Wybraliśmy najmądrzejsze rozwiązanie, bo rondo blisko zakładu łatwo oznaczyć i prawie nic to nie kosztuje - tłumaczy Gadaczek. Wyjaśnia, że nazwa ma przypominać o tysiącach ludzi, którzy w latach 70. w trudnych warunkach, w ekspresowym tempie wznieśli nie tylko kombinat, ale też całe miasto ze szpitalami, osiedlami mieszkaniowymi, szkołami i ulicami.

- O hucie i hutnikach pamiętają do dzisiaj wszyscy, ale o budowniczych po prostu zapomniano! A przecież byli wśród nich najwybitniejsi specjaliści, pionierzy importowanych z Zachodu technologii. Budowa kombinatu oznaczała dla miasta kosmiczny skok cywilizacyjny, liczba mieszkańców się podwoiła! - argumentuje społecznik.

Niespodziewanie podczas sesji kilku radnych zaoponowało przeciwko wnioskowi. Jeden z nich, Marek Węgrzynowicz (PO), radził, by o pomyśle wypowiedzieli się wpierw mieszkańcy. Najostrzej jednak ten pomysł skrytykował Zbigniew �ukasik (Towarzystwo Przyjaciół Dąbrowy Górniczej). Przypomniał, że budowniczym kombinatu był Leonid Breżniew, przywódca Związku Radzieckiego, i otrzymał nawet legitymację służbową z numerem pierwszym. - Nie chciałbym go upamiętniać! - zapewniał �ukasik.

Co na to zwolennicy nowej nazwy? - Nie mamy zamiaru gloryfikować komunizmu. Przecież to my odnaleźliśmy panią Ernę, pierwszą kobietę w sekretariacie huty, której odebrano legitymację z numerem pierwszym, by dać ją Breżniewowi! Sami nagłośniliśmy tę historię! - uśmiecha się Gadaczek. Nie kryje, że budowa huty wiązała się nie tylko z dobrymi rzeczami i jego komitet skrzętnie wszystko dokumentuje. Po złej stronie były np. problemy samotnych mężczyzn w hotelach robotniczych, a po dobrej - opieka socjalna, rozwój sportu i kultury. No i szybka integracja ludzi, którzy przyjechali tu z całej Polski.

Okazało się, że większość radnych nie podzieliła zastrzeżeń �ukasika i plac nazwali Rondem Budowniczych Huty Katowice. - Nikt nie ma prawa odbierać potu czy krwi, która tam się wylała - przeciął dyskusję radny Tadeusz Orpych (SLD).

Witold Gałązka

Każdy okres ma swoje buractwo. Najpierw przyjechało wiejskie, ledwo uwłaszczone buractwo chłopskie do pracy w Hucie Bankowej i Kopalni Reden. Posiedzieli parę dziesiątek lat i potem drażniło ich "buractwo", które przyjechało do pracy w Hucie Katowice. Aż strach otwierać w Dąbrowie jakiś nowy, duży zakład!

Młodzież też budowała Hutę Katowice

Piotr Sobierajski
W ramach młodzieżowego zaciągu przyjechali z kraju. Prawie 4 tys. osób miało swój udział w budowie huty. Wielu z nich zostało tutaj na stałe, mieszkają do dziś






Przyjechali z całej Polski, by budować u nas największą w Polsce Hutę Katowice. Tylko w ramach patronatu młodzieżowego ZMS było ich prawie 4 tysiące. Dziś zostali upamiętnieni, bo rondo w dzielnicy Gołonóg, u zbiegu ul. Kasprzaka oraz Piłsudskiego, będzie nosić nazwę "Budowniczych Huty Katowice".

Jak wspominają tamte czasy? Co sprawiało, że ta inwestycja przyciągała do Dąbrowy Górniczej tak wielu ludzi? Biuro Sztabu Patronackiego ZMS mieściło się w budynku zarządu miejskiego przy ul. Dojazdowej, a potem w budynku przy ul. Tworzeń 101. Tam też mieścił się Centralny Punkt Przyjęć.

- Każdy, kto przyjeżdżał tam właśnie był rejestrowany. Jeździliśmy po różnych regionach kraju, zachęcając do przyjazdu. A chętnych nie brakowało. Przybywali m.in. z krakowskiego. lubelskiego, kieleckiego, ale też z zielonogórskiego czy bydgoskiego - wspomina Marek Piotrowski, ówczesny zastępca pełnomocnika zarządu głównego ZMS ds. młodzieżowego patronatu nad budową Huty Katowice. - Sztab patronacki budowy tworzyło szerokie gremium, m.in.


dyrektorzy przedsiębiorstw, np. z Budostalu 4, czy Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Miejskiego w Sosnowcu. Z nimi co miesiąc konsultowało się plany i zadania. Choć dyrektorzy byli dużo starsi od nas, to jednak dobrze się nam współpracowało - dodaje.

Młodzi ludzie po raz pierwszy na placu budowy pojawili się 24 czerwca 1972 r. W niedzielę około 3,5 tys. osób z ZMS-u w Dąbrowie, Sosnowcu i Będzinie cały dzień pomagało przy wyrębie lasów. Jako działaczka PTTK-u kwatery dla przyjeżdżających na budowę załatwiała Zenobia Przybyła (wówczas Mazurkiewicz). - Byliśmy młodzi, pełni zapału. Choć pojawiały się problemy, to jednak zawsze znalazło się jakieś wyjście - wspomina pani Zenobia. Jak choćby z wyposażeniem w niezbędne sprzęty (łóżka, szafy, stoły) budynku typu Lipsk w Gołonogu. Jak sobie poradzono? Z kopalni Makoszowy w Zabrzu przyjechały dwa autokary górników, którzy szybko i sprawnie wnieśli i rozlokowali wszystkie sprzęty. Jeden z bloków patronackich ZMS-u na Syberce budował Władysław Jędrzejewski. - Mieszkam w nim do dziś, sami wypracowywaliśmy wkład, każdy miał swoją działkę do pracy - wspomina pan Władysław. Tamte czasy pamięta też Jan Opoka, którego młodzieżowa brygada była jedną z najlepszych na placu budowy.

- Przyjechaliśmy całą brygadą, znaleźliśmy się w Budostalu 4. Stawialiśmy halę, kryliśmy dachy, m.in. na hali pieców wgłębnych i na walcowni. Pracy było wiele, ale dawaliśmy radę - wspomina Jan Opoka. Warto też wspomnieć o Krzysztofie Snarskim, specjaliście ds. realizacji inwestycji infrastruktury społecznej. To m.in. dzięki niemu powstało Młodzieżowe Centrum Rozrywki Huty Katowice, czyli słynny TIP-TOP.

- Powstał obiekt na 800 miejsc, z doskonałą akustyką, pięknym wnętrzem i wyposażeniem. Przyjeżdżali tutaj ludzie z Krakowa, Częstochowy. Występowała Irena Jarocka, Ewa Kuklińska - wspomina Krzysztof Snarski.

Tip Top. Pamiętam. Fajny klub. Takiego brakuje dzisiaj w mieście

40 lat Huty Katowice - kalendarium, ciekawostki


Piotr Sobierajski
Dokładnie 15 kwietnia 2012 roku mija 40 lat od dnia, kiedy na budowie największego kombinatu metalurgicznego w Polsce - Hucie Katowice, wbita została symbolicznie pierwsza łopata.



fot. Materiały Muzeum Miejskiego Sztygarka

Symboliczne miejsce rozpoczęcia prac przy budowie Huty Katowice. To właśnie tutaj zaczęła się historia kombinatu metalurgicznego, która trwa do dzisiaj
Od tego czasu wszyscy śledzili losy tej gigantycznej budowy, która stała się jednym z symboli epoki Edwarda Gierka. Maszyny, urządzenia, budowniczowie, kadra inżynierska. Wszystko, co najlepsze w kraju nad Wisłą znalazło się w Zagłębiu, w Dąbrowie Górniczej. "Nasza Huta Katowice, wszystkich polskich hut królowa" - tak opiewała jej wielkość i rozmach pieśń z początku lat 70. Dziś huta nosi nazwę ArcelorMittal Poland SA i jest częścią największego koncernu stalowego na świecie.

Cały kombinat już w planach wyglądał imponująco. A o wielkości tej inwestycji świadczy fakt, że zaangażowało się w nią prawie 50 tysięcy osób, którzy często przyjechali do Zagłębia z odległych zakątków kraju. By wszystko było nowoczesne, wyposażenie i urządzenia płynęły z całego świata. Nie tylko ze Związku Radzieckiego. Aparatura kontrolno-pomiarowa, urządzenia pomocnicze i ciężki sprzęt budowlany z USA, urządzenia dla walcowni średniej i dużej, a także aglomerowni i stalowni z Francji, system komputerowy sterowania wielkiego pieca ze Szwecji, a wyposażenie laboratoryjne i elektryczne ze Szwajcarii.

Nie od początku było jednak przesądzone, że "królowa polskich hut" stanie właśnie w dzisiejszym województwie śląskim. Pod uwagę brane były także lokalizacje na Pomorzu i w lubelskim, ale zbyt duże koszty transportu materiałów na plac budowy, a potem gotowych wyrobów zadecydował o tym, że wybór padł właśnie na Zagłębie.

7 września 1973 r. minister transportu ciężkiego Włodzimierz Lejczak, zatwierdził założenia techniczno-ekonomiczne Huty Katowice. W jej skład miały wejść: wydział przygotowania rud i koksu oraz trzy taśmy spiekalnicze o powierzchni 312 m kw., wydział wielkich pieców, wyposażony w dwa wielkie piece o objętości po 3200 m sześć. , wydział stalowni konwertorowej z dwoma konwertorami tlenowymi o pojemności po 300 ton, wydział walcowni półwyrobów, składający się z walcowni zgniatacz i walcowni ciągłej kęsów. Zdolność produkcyjna Huty Katowice miała wynieść 4,5 mln ton stali w skali rocznej oraz 3,8 mln ton półwyrobów walcowanych. Cała budowa miała kosztować 38 miliardów złotych, w tym 3,4 mld zł przeznaczonych zostało na inwestycje towarzyszące całemu przedsięwzięciu. Budowa miała się zakończyć w 54 miesiące, tak by zakład mógł osiągnąć pełną zdolność produkcyjną.


Najpierw ogromny teren wykarczowali leśnicy i drwale. Pomagali im m.in. członkowie Związku Młodzieży Socjalistycznej. Generalnym wykonawcą całej inwestycji zostało Przedsiębiorstwo Budowy Huty im. Lenina. Projektanci z gliwickiego Biprohutu wzorowali się na hutach radzieckich, ale też włoskich i brytyjskich. Prace szły pełną parą.

Tamte czasy doskonale pamięta Jan Opoka, którego młodzieżowa brygada była jedną z najlepszych na placu budowy. - Przyjechaliśmy całą brygadą, znaleźliśmy się w Budostalu 4. Stawialiśmy halę, kryliśmy dachy, m.in. na hali pieców wgłębnych i na walcowni. Jeśli wszystko szło do przodu, to nas po prostu cieszyło - wspomina Jan Opoka.

Pierwszym dyrektorem Huty Katowice w budowie był Kazimierz Budzyński, a kolejnym Zbigniew Szałajda. Tak w 1976 r. mówił on o tej inwestycji: - Przedsięwzięcie zapoczątkowane przed czterema laty nie ma sobie równych wielkością, koncentracją prac oraz tempem realizacji inwestycji w dziejach budownictwa przemysłowego. Rozmach i zakres prac na budowie wzbudzają podziw i uznanie krajowych oraz zagranicznych specjalistów.

190 dni przed pierwszym wytopem stali budowę odwiedził I sekretarz KC PZPR Edward Gierek, I sekretarz KW PZPR Zdzisław Grudzień i premier Piotr Jaroszewicz.


Kalendarium budowy huty

wrzesień 1971 - pierwsze decyzje prezydium zarządu PZPR o rozpoczęciu przygotowania inwestycji, która uporządkuje cały krajowy sektor hutnictwa

6-11 grudnia 1971 - VI zjazd PZPR. Tutaj zapada oficjalnie decyzja o budowie między Gołonogiem, Ząbkowicami Będzińskimi, �ośniem i Strzemieszycami największej huty w Polsce

14 kwietnia 1972 - na placu budowy wbita zostaje w ziemię symbolicznie pierwsza łopata. To początek prac budowlano-montażowych zakładu o roboczej nazwie Huta Centrum

1974 - odznaczenie Budowy Huty Katowice Orderem Sztandaru Pracy I klasy

1975 - początek pracy pierwszego wydziału mechaniczno-konstrukcyjnego

maj 1976 - utworzono Kombinat Metalurgiczny Huta Katowice, w którego skład oprócz Huty Katowice w budowie weszły również Huta im. Feliksa Dzierżyńskiego w Dąbrowie oraz Zakłady Koksownicze im. Powstańców Śląskich w Zdzieszowicach.

30 września 1976 - rozruch walcowni półwyrobów

2 grudnia 1976, godz. 7:00 - rozpalenie Wielkiego Pieca nr 1

3 grudnia, godz. 4:20 - pierwszy spust 30 ton surówki z Wielkiego Pieca nr 1

10 grudnia, godz. 21:00 - rozruch stalowni, rozpoczęcie wygrzewania konwertora tlenowego nr 1

11 grudnia, godz. 9:10 - pierwszy wytop 300 ton stali z konwertora tlenowego nr 1


Kombinat w liczbach

3000 ciężarówek i ponad 200 koparek, zgarniarek i ładowarek pracowało na placu budowy

100 podstawowych przedsiębiorstw budowało nową inwestycję. Były one zgrupowane w 21 zjednoczeń oraz pięć resortów

1,5 miliona metrów sześciennych betonu zostało wyprodukowanych i wylanych podczas stawiania kolejnych konstrukcji i hal

11 tysięcy kilometrów wyniosła długość kabli i przewodów, które zostały zamontowane na placu budowy i w poszczególnych obiektach Huty Katowice

450 tysięcy ton konstrukcji, maszyn i urządzeń pojawiało się na budowie

142 dostawców z całej Polski dostarczało na plac budowy swoje wyroby, maszyny i urządzenia

40 mostów drogowych można byłoby zbudować z konstrukcji, która wykorzystana została przy budowie hal jednej stalowni

6400 ton surówki miał produkować jeden wielki piec w ciągu doby. Rocznie miała to być wielkość rzędu 2,2 mln ton

500 ton stali na godzinę miał produkować jeden konwertor stalowni

800 ton ważył specjalny wagon wraz z surówką, która przewożona była z wielkich pieców do stalowni

250 metrów wysokości ma komin aglomerowni

98 metrów wysokości ma wielki piec wraz z obudową

40 lat Huty Katowice. Dzięki niej Zagłębie się zmieniało

Piotr Sobierajski
Kiedy w 1980 roku wprowadzałem się z rodzicami do nowego mieszkania na osiedlu Mydlice w Dąbrowie Górniczej, cała okolica, podobnie jak całe miasto i sąsiedni Sosnowiec, była jeszcze jednym wielkim placem budowy.




Pamiętam, jak za plac zabaw służyły nam m.in. siatkowe składziki na azbestowe płyty, którymi pokrywano bloki z wielkiej płyty i setki ogromnych drenów, ułożonych w kopiec...

To może w 40. rocznicę rozpoczęcia budowy Huty Katowice (przypada 15 kwietnia) przyjrzymy się pewnej tezie? Tezie o tym, że lata 70. i 80. XX wieku odmieniły na dobre całe Zagłębie.

AutostradÄ… do Warszawy

"Gierkowskie" inwestycje mają się dobrze do dziś, pozwalając nieco ponad 40-tysięcznej Dąbrowie Górniczej zamienić się w znane w całej Polsce miejsce, gdzie zamieszkało ponad 120 tys. ludzi i ulokowała się największa w Polsce huta - Huta Katowice.
Właśnie w latach 70. powstała prowadząca od Sosnowca, przez Będzin do Dąbrowy, nowa trasa dojazdowa do Huty Katowice. Kiedy budowano ją przy dąbrowskiej ul. Królowej Jadwigi, trzeba było wyburzyć część budynków. Dziś to główna trasa miejska, prowadząca przez te miasta.

Przedłużona została też z dzielnicy Reden do huty linia tramwajowa.

Obok pojawiła się słynna "gierkówka", która połączyła Katowice z Warszawą. Wokół centrum miasta rosły kolejne osiedla, już w 1973 r. w samym śródmieściu pojawił się Spółdzielczy Dom Handlowy "Centrum" (istnieje do dziś). Tam, gdzie nie można było stawiać bloków ze względu na tereny górnicze, wyrósł park Hallera. A w nim otwarty basen, korty tenisowe i boiska sportowe.

Nie żużel, a nowe jezioro

Tamte czasy pamięta doskonale Roman Kulej, ówczesny przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, naczelnik i prezydent miasta w latach 1972-1981.
- Wtedy miasto rosło w oczach, widać było mobilizację. Z ciekawostek pamiętam, że nie tak wiele brakowało, a wcale nie mielibyśmy u nas jeziora Pogoria III. Początkowo planowano tam urządzić składowisko żużla i odpadów z Huty Katowice. Na szczęście wyrobisko zostało zalane i dziś jest to ulubione miejsce wypoczynku mieszkańców całego regionu - mówi Roman Kulej. Wtedy rozbudowany został też dąbrowski szpital.
- Tu, gdzie dziś stoi Auchan, miał powstać zupełnie nowy, ogromny szpital, ale ostatecznie zdecydowano się na modernizację naszego - wspomina pan Roman.
Mało kto wie także o tym, że TIP-TOP, czyli Młodzieżowe Centrum Rozrywki dla pracowników Huty Katowice, stał się sławny w całej Polsce. Przyjeżdżali tu goście z Krakowa i Częstochowy, występowały m.in. Ewa Kuklińska i Irena Jarocka. - To był obiekt na 800 miejsc, z doskonałą akustyką - mówi Krzysztof Snarski, który realizował tę inwestycję.

Sosnowiec siÄ™ zmienia

W Sosnowcu w 1975 r. przebudowano m.in. ul. Orlą, Związkową i Mielczarskiego, gdzie pojawiły się nowe linie tramwajowe, rozpoczęła się też budowa linii tramwajowej w dzielnicy Milowice. Rok wcześniej przebudowano główne arterie komunikacyjne miasta, czyli ówczesne ul. 22 Lipca i Czerwonego Zagłębia. W 1976 r. powstało osiedle Zamkowa, trwała budowa osiedla Piastów (2 tys. mieszkań). W 1982 r. mieszkało tu 212 tys. osób.

Huta Katowice ma już 40 lat. Specjalna wystawa w Szygarce

Piotr Sobierajski, Zdjęcia: Arkadiusz Gola
W sobotę miasto Dąbrowa Górnicza, budowniczy i hutnicy świętują 40. rocznicę wbicia pierwszej łopaty na placu budowy największego kombinatu metalurgicznego w Polsce, Huty Katowice.








Z tej okazji o godz. 9.40 w Muzeum Miejskim Sztygarka przy ul. Legionów Polskich 69 w Dąbrowie Górniczej zainaugurowano wystawę, przedstawiającą czasy budowy huty, losy jej projektantów, budowniczych oraz hutników, a także współczesność ArcelorMittal Poland, obecnego właściciela dąbrowskiej huty. Multimedialną wystawę m.in. z cennymi pamiątkami, zdjęciami i dokumentami będzie można zwiedzać od najbliższego wtorku.


O godz. 11 rondo na skrzyżowaniu ul. Piłsudskiego i Kasprzaka w Gołonogu otrzymało oficjalnie nazwę "Budowniczych Huty Katowice", a o godz. 12 odbyło się spotkanie wspomnieniowe w dąbrowskim muzeum, pokazy filmów o hucie oraz zwiedzanie sztolni ćwiczebnej Sztygarka

Mało kto wie także o tym, że TIP-TOP, czyli Młodzieżowe Centrum Rozrywki dla pracowników Huty Katowice, stał się sławny w całej Polsce. Przyjeżdżali tu goście z Krakowa i Częstochowy, występowały m.in. Ewa Kuklińska i Irena Jarocka. - To był obiekt na 800 miejsc, z doskonałą akustyką - mówi Krzysztof Snarski, który realizował tę inwestycję.

Pewnie większość z Was zna, ale młodszych może zainteresuje "Pejzaż horyzontalny" film, którego fabuła odnosi się do budowy Huty Katowice.
W filmie widać trochę Dąbrowy, w tym chyba klub, o którym piszecie.

https://www.youtube.com/watch?v=T-lAaNcn1PQ